Verslaving

Geschreven door
Categorie: Kennisbank
Gepubliceerd: 16 juni 2014
Hits: 5673

Voor je plezier gebruiken?
Blowen, een biertje drinken, chocolade snoepen, gamen, chatten of seksen. Iedereen doet wel eens één van deze dingen. De meesten kunnen dit heel goed bij ‘wel eens’ houden. Zij proberen bijvoorbeeld een keer een joint. Maar die eerste keer vinden ze eigenlijk niks en ze doen het niet een tweede keer. Anderen vinden het wel lekker, maar spreken met zichzelf af dat ze bijvoorbeeld alleen in het weekend zullen blowen. Of dat ze alleen maar een paar trekjes zullen nemen. Als je op zo’n manier met bijvoorbeeld drugs omgaat, dan ben je een recreatieve gebruiker. Recreatief wil dan zeggen ‘voor het plezier’, dus voor de ‘recreatie’.

Of verslaafd gebruiken?
Maar wat als je zó vaak blowt, drinkt, snoept, gamet, chat of sekst dat het je hele leven beheerst? Als je lichamelijk en geestelijk eigenlijk niet meer zonder kan? Dan ben je verslaafd. Verslaafden zijn écht niet alleen maar graatmagere junks die in versleten kleren op straat zwerven. Bij de meeste mensen die verslaafd zijn, is aan de buitenkant niets te zien.

Tijd nodig om verslaafd te worden én om te stoppen
Je raakt niet van de ene op de andere dag verslaafd. Maar als je het eenmaal bent, dan ben je ook niet van de ene op de andere dag weer afgekickt. Stoppen met het nemen van het middel of met de gewoonte waar je verslaafd aan bent, vraagt veel discipline en doorzettingsvermogen. Veel mensen kunnen hier wel wat hulp bij gebruiken. Want op het moment dat je lijf eindelijk niet meer vraagt om het stofje of de bezigheid, dan begint je geest pas met zeuren. Je kunt in je hoofd nog maanden bezig zijn met roken of gamen terwijl je dat allang niet meer doet. Wil je hier meer over weten, kijk dan bij stadia van gebruik.


Wat kun je verder vinden in dit artikel?

Hoe voelt het?
Een verslaving bouw je vaak heel langzaam en ongemerkt op. Je begint met iets, je doet het vaker of meer en ineens merk je dat je eigenlijk niet meer zonder kan. Of dat het leven niet meer leuk is als je het níet doet of níet neemt. Je begint bijvoorbeeld met af en toe een sigaret. Je vindt het zo lekker dat je er steeds naar verlangt en waardoor je er steeds meer gaat roken. Als je geen sigaret hebt of niet kunt roken krijg je er steeds meer trek in. Je zorgt dat je altijd en overal een pakje en een aansteker bij je hebt en je wordt onrustig als je er niet snel één kunt opsteken. Als je niet rookt, kan je (bijna) alleen nog maar aan die volgende peuk denken. Dan begin je afhankelijk te worden. Als je wilt minderen of stoppen merk je dat pas helemaal goed. Je krijgt namelijk last van ontwenningsverschijnselen zoals misselijkheid, je niet lekker voelen, chagrijnig en onrustig zijn. Veel mensen kunnen het hierdoor niet volhouden om te stoppen en gaan toch weer gaan roken. Je kunt verslaafd zijn aan een drug (wiet, nicotine, koffie, alcohol) of aan een bezigheid (internet, gamen, gokken of seks).


Welke soorten verslaving zijn er?

Lichamelijke verslaving

Alcohol of drugs hebben een effect op je lijf en je lichaam heeft steeds meer nodig om er iets van te merken. Als je voor het eerst een biertje drinkt, voel je er snel iets van. Wanneer je vaker drinkt, heb je meer glazen nodig om datzelfde effect te krijgen. Je lichaam raakt dus gewend aan de drug. Op een gegeven moment kan je lichaam niet meer zonder de alcohol of drug. Je lichaam stelt zich erop in en je voelt je ziek als je stopt met gebruik. Je krijgt last van allerlei verschijnselen zoals niet kunnen slapen, trillen, zweten, misselijk zijn. Dit worden ontwenningsverschijnselen genoemd. Alcohol en nicotine in tabak zijn voorbeelden van middelen waar je lichamelijk aan verslaafd kunt zijn.

Geestelijke verslaving
Er zijn ook dingen of bezigheden waar je op een andere manier aan verslaafd kunt raken. Zoals aan hasj, wiet, gamen en gokken. Het is niet zo dat je lichaam er om vraagt, maar je kunt alleen nog maar denken aan een joint of aan World of Warcraft. Je geest kan niet meer zonder. En als je stopt met blowen of met gamen of gokken, ben je er constant mee bezig en kun je niet wachten om er weer mee te beginnen. Je zit niet lekker in je vel zonder die joint of game, al zou je dat misschien niet snel toegeven. Dat noemen we geestelijke verslaving.

Middelen die zowel lichamelijk als geestelijk verslavend zijn, zijn extra lastig om mee te stoppen, omdat je ook vanwege de ontwenningsverschijnselen sneller weer met het middel wil beginnen. Daarnaast is het zo dat wanneer die klachten zijn verdwenen, je in je hoofd (geestelijk) nog heel lang bezig kunt zijn met het middel of de handeling. Je kunt bijvoorbeeld nog maandenlang bezig zijn met het feit dat je tijdens het uitgaan niet meer kunt roken, of dat je niet meer die ene game kunt spelen.

Waar komt het door?
Niet iedereen raakt even snel of gemakkelijk verslaafd aan iets. Dat hangt af van een paar dingen. Als eerste hoe vaak je iets gebruikt (of doet) en hoeveel. Maar in het geval van drugs ligt het er ook aan welk middel je gebruikt. De ene drug heeft een sterker verslavend effect dan de andere. Nicotine (in sigaretten), basecoke (crack) en heroïne zijn de meest verslavende drugs omdat je lichaam er snel opnieuw om gaat vragen. Ook de manier waarop je het gebruikt, kan een invloed hebben. Iets wat je rookt (sigaretten), snuift (cocaïne) of spuit (heroïne) is meer verslavend omdat de stof die zorgt voor het lekkere gevoel meteen in je bloed komt. Voor drugs geldt: hoe sneller je het effect voelt en hoe sneller het is uitgewerkt: hoe meer verslavend het is.

Verslaafd raken aan gokken gaat eigenlijk op dezelfde manier. Hoe sneller je bij een gokspel weet of je hebt gewonnen of verloren, hoe meer verslavend het is. In het geval van gamen zijn vooral online games verslavend. Je kunt dan onder druk staan om te blijven spelen of om snel weer te komen spelen omdat je deel uitmaakt van een team. Als jij niet meedoet, maken de anderen minder kans om te winnen. Durf jij dan nog te zeggen dat je huiswerk moet maken of wilt gaan slapen? Voor je het weet, lig je eruit.

De één raakt na een paar keer blowen geprobeerd te hebben, afhankelijk. De ander kan het een paar keer proberen en besluiten dat hij het leuk vindt voor af en toe op een feestje. Om dat verschil te kunnen begrijpen, moet je weten hoe de hersenen werken. Iedereen heeft daar een zogenaamd beloningscentrum. Dat is een stukje in het brein waar bijvoorbeeld eten, seks of sporten wordt omgezet in het gevoel ‘lekker’. Maar ook de stofjes in drugs, alcohol of tabak veroorzaken in dit beloningscentrum dat gevoel. Bij sommige mensen werkt dit beloningscentrum minder goed dan bij anderen. Zij krijgen niet zo snel een lekker gevoel van iets. Of dat nu eten, seks of sport is. Zij krijgen pas die ervaring als ze meer van iets nemen of doen óf als ze iets doen of nemen dat een sterker effect zal hebben. Drugs hebben zo’n sterker effect, dus ook mensen met een slechter werkend beloningscentrum krijgen meteen het lekkere gevoel. Als je een slecht beloningscentrum hebt en je wilt een lekker gevoel krijgen, dan is de kans groter dat je na een eerste keer proberen weer drugs zult gebruiken. Van andere dingen als eten, seks en sport voel je namelijk niet zoveel. Hoe je beloningscentrum werkt, zit in je genen. Daar kun je dus niets aan doen.

Psychische klachten
Als je een psychische stoornis hebt of je bent somber of depressief, dan is de kans groter dat je verslaafd zult raken, dan wanneer je leven op rolletjes loopt. Stel dat je je rot voelt en je doet of neemt iets waardoor je al je zorgen en vervelende gevoelens vergeet? Dan is de verleiding groter het nog een keer te doen of te nemen dan wanneer je al lekker in je vel zit. Maar het verandert niks aan de situatie. Je gebruikt, maar doet niets aan de oorzaak van die vervelende gevoelens. Je leert ze niet overwinnen, maar drukt ze weg. Jaren later ben je dan niets verder gekomen. Ook bestaat de kans dat je situatie alleen maar verslechtert. Er zijn bijvoorbeeld psychische stoornissen die erger worden als je drugs gebruikt. Dit komt doordat middelen vaak je gevoelens versterken. Als je al angstig bent en je rookt bijvoorbeeld een joint, dan kan je hierdoor in paniek raken, gaan flippen en in sommige gevallen zelfs in een psychose raken. Als je medicijnen slikt om je klachten van een psychische stoornis te verminderen, dan kan het zijn dat je daardoor ‘niets meer voelt’. Het kan dan verleidelijk zijn om iets te gebruiken of te doen waardoor je weer wel wat voelt. Toch is dit niet slim. Niemand kan voorspellen hoe de combinatie van medicijnen en drugs uitpakt. Er kan een soort kortsluiting in je hersenen komen.

Agenda en leeftijd
Ben jij iemand met een overvolle agenda en allerlei hobby’s? Dan loop je minder kans verslaafd te raken dan iemand die niets leuk vindt en nergens voor z’n bed uit wil komen. Alcohol en drugs, gamen en gokken wordt dan niet zo snel belangrijker dan alle andere dingen die je doet. Verder ligt het er ook aan op welke leeftijd je begint met experimenten met alcohol, drugs of tabak. Iemand die op zijn 13e begint, heeft steeds meer nodig om hetzelfde te voelen als aan het begin. Je hebt dan tolerantie opgebouwd en loopt een grotere kans later een verslaving te ontwikkelen, omdat je steeds meer nodig hebt om hetzelfde effect te bereiken. Ook is de kans groter dat je ook doordeweeks gaat gebruiken. Een jongere die op zijn 18e begint met bijvoorbeeld alcohol, zal veel minder drinken per avond dan iemand die op zijn 13e is begonnen met alcohol drinken.

Maar ook als je van jongs af aan gewend bent om iets te nemen om het bijvoorbeeld gezelliger te hebben, een rotgevoel te laten verdwijnen, met spanning, teleurstelling, frustratie of machteloosheid om te gaan dan weet je niet hoe je dat zónder alcohol, drugs of tabak te kunnen doen. Iets wat nooit hoeft, leer je ook niet. Trouwens: het is niet zo dat jong beginnen met gamen ook betekent dat je dan sneller verslaafd aan computerspelletjes raakt dan iemand die op z’n 18e begint. Maar bij alles is het goed dat je in de gaten houdt waarom je iets gebruikt of doet: zijn dat negatieve of positieve redenen?

Omgeving
Nog iets wat een rol kan spelen: het gezin waarin je opgroeit. Als je het daar niet zo fijn hebt of er zijn allerlei problemen, dan kun je eerder de neiging hebben om je thuisgevoel in alcohol, drugs of tabak te zoeken. Maar dat betekent niet dat als je niet in een ‘warm nest’ bent geboren, je automatisch ergens aan verslaafd zal raken. Er zijn nog een heleboel andere dingen die van invloed zijn: of er iemand (anders dan je ouders) is die veel om je geeft, wat voor vrienden je hebt, in wat voor buurt je woont, naar wat voor school je gaat, of er sportclubs in de omgeving zijn… Wel is het belangrijk dat je, áls je bijvoorbeeld drugs gebruikt of heel veel achter de computer zit, vrienden hebt die juist het tegenovergestelde doen. Dus die óf geen sigaret of joint aanraken of die altijd buiten zijn of aan het sporten.

Tips om verslaving te voorkomen

  • Probeer zo lang mogelijk te wachten met experimenteren met alcohol of drugs. Leg eerst een goede basis voor je toekomst: ga naar school, doe aan sport, stop tijd in vrijwilligerswerk en/of een bijbaantje en ga om met verschillende mensen (ook die geen alcohol of drugs gebruiken).
  • Als je begint met alcohol of drugs en je vindt het leuk en lekker: probeer dan de controle over je gedrag te houden. Blijf de dingen doen die je daarvoor ook deed en die goed voor je zijn. Dus: blijf naar school gaan, maak je huiswerk, sport, spreek met vrienden af die niet gebruiken en doe klusjes in huis voor je ouders. Zodra je merkt dat je door drugs of alcohol of uren achter de computer zitten, dingen laat verslonzen die eerst belangrijk voor je waren, maak de balans dan op en kijk naar wat er in je gedrag is veranderd en of je daar blij mee bent.
  • Zoek informatie op over het middel dat je gebruikt zodat je weet welke risico’s je op de korte en lange termijn kunt lopen.
  • Houd je lichamelijke en geestelijke gezondheid in de gaten. Als je voor het eerst alcohol drinkt of een joint rookt en je merkt dat het niet goed valt (je wordt paranoïde, angstig, somber, raakt in jezelf gekeerd, krijgt een ‘ik zie het niet meer zitten’-gevoel) dan kun je het beter niet nog eens gebruiken. Dit kan een teken zijn dat je heel gevoelig bent voor drugs of alcohol waardoor je geestelijk uit balans kunt raken of erger nog: een onderliggende psychische klacht of stoornis kunt uitlokken. Terwijl je er daarvoor nooit last van hebt gehad.
  • Spreek met jezelf af hoeveel geld en tijd je er maximaal aan mag besteden.
  • Als er mensen zijn die zich zorgen maken om jou en jouw gebruik / internetgedrag, neem dit dan serieus.Iemand die dit tegen je zegt, heeft hier lang over nagedacht en alle moed bij elkaar geschraapt. Dat zal diegene écht niet zomaar doen. Neem dit signaal serieus.

Hoe vaak komt het voor?
Veel jongeren drinken wel eens een biertje of nemen een joint. Maar een klein deel van hen komt terecht bij hulpverleners omdat ze verslaafd zijn geraakt. Dat is niet zo vreemd, want mensen die op een problematische manier genotsmiddelen gebruiken, wachten vaak lang met hulp zoeken. Toch deden 452 jongeren tot 23 jaar dat in 2013.

De meeste jongeren die om hulp vragen, hebben problemen met hasj en wiet (239 jongeren). Alcohol staat op de tweede plek (75 jongeren). Er komen steeds minder jongeren die problemen hebben met cocaïne. Geen enkele jongere meldde zich aan voor heroïne. Deze middelen zijn zogenaamde hard drugs. De helft van alle jongeren die bij de verslavingszorg aanklopt heeft een probleem met nog een ander middel. Bijvoorbeeld: ze komen omdat ze verslaafd zijn aan cannabis, maar ze drinken ook teveel alcohol. Veel van deze jongeren zijn al eens behandeld voor psychische problemen voordat ze bij de verslavingszorg terechtkwamen. Of ze zijn in contact geweest met politie en justitie. En dat worden er steeds meer.

In 2013 hebben zich 8 jongeren aangemeld voor online gamen.

Wil je weten wat voor gebruiker jij bent?

  • bellen met een medewerker van Jellinek Jeugdnet. Zij kunnen telefonisch je vragen beantwoorden en advies geven 020-590 1350
  • een afspraak maken voor een gesprek met Jellinek Jeugdnet 020-590 1350

Hoe is het te behandelen?
Misschien vinden je ouders of leraar dat je alcohol- of drugsgebruik uit de hand loopt, of dat je te veel aan het gamen of gokken bent. Of misschien lukt het je niet om zelf te stoppen of dat vol te houden. Dan kan een arts je doorverwijzen naar een zogenaamde Jeugdafdeling van Jellinek: hier worden jongeren tussen de 0 en 23 jaar behandeld. Zo’n behandeling is vrijwillig. Als je hiervoor kiest, teken je een behandelcontract. Meestal worden je ouders ook gevraagd mee te doen aan de behandeling. Als jij dit absoluut niet wilt en je bent zestien of ouder, dan gebeurt dat niet. Maar als je jonger dan zestien bent, dan moeten zij toestemming geven voor een behandeling bij de Jeugdafdeling.

Er zijn verschillende behandelingen:

    • poliklinisch: je hebt één tot twee keer in de week of tweewekelijks een gesprek met een behandelaar

gezinsbehandeling: niet alleen jijzelf, maar ook je vader en moeder (en je broers en zussen als je die hebt) hebben gesprekken met de gezinstherapeut (als je geen ouders hebt, maar een andere opvoeder, kun je daar ook in behandeling mee komen)

Als je niet zeker weet of je wel naar de Jeugdafdeling wilt, kun je altijd een gesprek aanvragen met Jellinek Jeugdnet. Zij kunnen je adviseren.

Ben je zelf verslaafd?
• Breng je gebruik of gedrag in kaart. Wat doe je precies (dus: welke drug gebruik je hoe vaak per week, hoe vaak per dag en hoe laat, met wie, op welke plek)?
• Kun je zelf minderen of stoppen?
• Kun je alternatieven bedenken om te doen in plaats van het middel gebruiken of gamen/internetten? Bijvoorbeeld: ik ga hardlopen als ik heel veel trek krijg in een joint of net ruzie heb gehad met mijn ouders – en normaal een joint zou roken.
• Heb je een goede vriend of iemand anders die jou kan steunen? Je kan tegen diegene zeggen dat je nieuwe afspraken met jezelf hebt gemaakt. Vraag diegene of je hem/haar mag bellen als je het moeilijk hebt.
• Kun je je aan je nieuwe afspraken houden? Dit betekent bijvoorbeeld dat je ook écht gaat hardlopen als je normaal een joint zou roken.
Als dit lukt, dan kun je heel trots zijn op jezelf! Dan heb je een nieuw patroon aangeleerd, of misschien ben je wel helemaal gestopt. Als het toch niet op eigen houtje lukt, neem dan contact op met Jellinek Jeugdnet of de Jellinek Jeugdafdeling.

Het kan helpen om met anderen over je (beginnende) verslaving te praten. Bijvoorbeeld je ouders, broer of zus of goede vriendin. En ook bijvoorbeeld je mentor of vertrowenspersoon op school of van je werk. Je kan ook altijd bij je huisarts terecht.

Ken je iemand die verslaafd is?
Veroordeel het gedrag van diegene niet.
Vraag diegene wat hij/zij leuk, lekker en positief vindt aan het gebruik/gedrag.
Geef aan dat je je zorgen maakt.
Vraag diegene of hij/zij zich ook wel eens zorgen maakt over zijn/haar gedrag of gebruik.
Zoek informatie over de effecten en gevolgen en waar diegene eventueel terecht kan voor hulp, bijvoorbeeld folders en websites.
Zoek ook informatie voor jezelf, om uit te vinden hoe je hier zelf goed mee om kunt gaan.
Als diegene heeft gezegd dat hij zou stoppen, maar je vermoedt dat hij of zij toch weer is gaan gebruiken, kun je altijd zeggen dat het niet erg is dat stoppen niet lukt en dat hij eerlijk tegen je mag zijn.
Maak duidelijk waar je zelf last van hebt, bijvoorbeeld dat je diegene veel minder ziet en hem/haar mist.
Stel grenzen en wees daarin consequent.

Is je vader of moeder verslaafd?
Onthoud: je kunt je ouders niet redden. Je vader of moeder moet zelf willen minderen of stoppen met hetgene waar hij/zij aan verslaafd is. Dat kan pas als hij of zij er zelf klaar voor is. Je kunt wel nadenken over hoe het met jóu gaat! Hoe kun jij je beter voelen, ook als je vader of moeder blijft drinken?

Schaam je niet voor wat er bij jou thuis aan de hand is. En als je verdrietig bent of je maakt je zorgen: praat er met iemand over. Maak een lijstje van mensen die je kent, vertrouwt en aardig vindt. Weet dat je ook bij je huisarts terecht kunt.

Teken of schrijf wat je voelt. Je kunt bijvoorbeeld een brief aan jezelf, je beste vriend of je vader of moeder die verslaafd is schrijven. Daarin leg je uit hoe jij je voelt en wat je graag anders wilt hebben. Het kan je helpen je gedachten op een rijtje te krijgen.

Als je je zorgen maakt over je (jongere) broers of zussen, is het goed om samen te praten over je verslaafde ouders. Als hij of zij twaalf jaar of ouder is, dan kun je hem of haar vertellen over deze site. Als het thuis erg onrustig is, kan het je broer of zus helpen om over te blijven op de basisschool. Je kunt dit samen vragen aan je ouder(s). Spelen bij vrienden na schooltijd kan ook helpen. Probeer een beetje pret te hebben samen! Dat is fijn voor jou en je broer of zus.

Zoek contact met Alateen. Alateen geeft hulp aan kinderen van ouders met alcoholproblemen, of kijk opwww.drankjewel.nl

Als je vader of moeder in behandeling is (bijvoorbeeld voor een alcoholverslaving), dan kun je ook terecht bij PuntP. Of je kunt de instelling waar je ouder naartoe gaat bellen en vragen of zij iets organiseren voor de kinderen. Ook als je ouders niet in behandeling zijn, kun je bij PuntP terecht.

Blijf zelf leuke dingen doen. Ga naar je sportclub, zoek je vrienden op om eens lekker samen te lachen, kijk die film of lees dat boek!

Doen je ouders dingen die ook gevaarlijk zijn voor jou? Dan moet je extra goed voor jezelf proberen te zorgen. Stel dat je vader of moeder verslaafd is aan bijvoorbeeld alcohol en onder invloed gaat rijden met jou ook in de auto? Dan is het moeilijk om daar iets van te zeggen. Je wilt geen ruzie en hoe moet je anders thuis komen? Probeer hier een gesprek over te hebben op een moment dat je ouder nuchter is. En net als met alles: als je het moeilijk vindt om hier zelf over te beginnen, kun je altijd een vriend of een familielid vragen je hiermee te helpen. Als je meer wilt weten over verkeer en veiligheid, kan je op www.veiligverkeernederland.nl kijken.

Als je ouders agressief zijn door hun verslaving, is het nóg belangrijker dat je aan de bel trekt. Je kan met een bekende praten, maar ook met de Kindertelefoon bellen of chatten: 0800-0432 (gratis en anoniem) van 14:00 uur tot 20:00 uur, ook op feestdagen en in het weekend. www.kindertelefoon.nl. Je kunt ook terecht bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling: 0900-1231230 (5 cent per minuut) www.kindermishandeling.nl. Het is ook goed om het alarmnummer 112 te kennen, voor noodgevallen. En schrijf ook het nummer op van bijvoorbeeld je oom of tante. Of van iemand anders die je kent en die je kan helpen als het nodig is.

Soms worden kinderen door een verslaafd familielid seksueel misbruikt. Seksueel misbruik betekent dat je gedwongen wordt tot seksuele handelingen. Als iemand je misbruikt, is dat vaak heel moeilijk om aan iemand te vertellen. Het kan zijn dat diegene dreigt met geweld als je het vertelt. Erover praten met die persoon zelf kan nog moeilijker zijn. Maar als je misbruikt wordt, moet je hulp zoeken. Praat met iemand die je vertrouwt. Vertel hem of haar vooraf als je niet wilt dat hij of zij er met anderen over gaat praten. Je kunt ook gratis en anoniem de Kindertelefoon bellen: 0800-0432 van 14:00 uur tot 20:00 uur, ook in het weekend. Mobiele bellers bellen kunnen terecht op 0900-0132 (maar dat is niet gratis). Ga naar Kindertelefoon.nl om te chatten. Dat kan op maandag, woensdag, vrijdag en zondag vanaf 16.00 uur. Bel een Advies- en Meldpunt Kindermishandeling: 0900-1231230 (5 cent per minuut). Via dit nummer kom je in contact met het Advies- en Meldpunt bij jou in de Buurt.

Meer informatie en hulp
Ga naar Hulp zoeken voor informatie over telefonische hulpdiensten, hulpverlening en lotgenotencontact.

Hulp

Telefonisch advies van Jellinek Jeugdnet medewerker | T 020 – 590 1350

Aanmelden voor behandeling bij Jellinek Jeugd | T 020 – 590 55 55 of via aanmeldenjeugd@arkin.nl

Multimedia

Hoe werken drugs in je lichaam?

Hoe werken drugs in je hersens?


ZIT JIJ NU MET VRAGEN OF EEN PROBLEEM?
TIP 1 : Check jezelf met de anonieme Zelftest op Mindmasters.nl
TIP 2 : Kijk op onze contact pagina hoe je een vraag kunt stellen aan de coach van Mindmasters
TIP 3 : Plaats hieronder een reactie op dit artikel
TIP 4 : Weet dat je altijd bij je huisarts terecht kunt

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *